"Gezond leven en screening van darmkanker zijn essentieel"

De redactie van Tij-dingen ging bij Kristof langs om te weten hoe het met onze darmen is gesteld.

Tij-dingen: Welk gesprek met een patiënt bepaalt hoe je over darmgezondheid praat?

Kristof Verraes: " Ik vind het vooral belangrijk dat erover wordt gepraat. Iedereen maakt stoelgang, maar toch heerst er een groot taboe rond. Nochtans komen er vaak klachten voor. Ongeveer 40 procent van de bevolking heeft last van het prikkelbare darmsyndroom (een aandoening die klachten geeft zoals buikpijn en wisselende stoelgang). Daarnaast is het zeer belangrijk dat darmkanker en de screening ervan uit de taboesfeer komen."

T-d: Steeds vaker horen we over dikkedarmkanker bij mensen jonger dan 50. Klopt dat beeld?

Kristof: " Leeftijd is een van de belangrijkste risicofactoren voor darmkanker, maar het schuift inderdaad wat op. Vooral in de leeftijdsgroep van 45-50 jaar. Het gaat wel nog steeds om uitzonderingen. Wel is het belangrijk om bij klachten of een verhoogd risico je arts te raadplegen. Waarom de leeftijdsgrens van 50 jaar voor de stoelgangtest? Omdat de kans vanaf dan wel sterk toeneemt. En preventie is echt wel belangrijk en loont ook."

T-d: Welke signalen van je lichaam neem je best serieus, ook als je nog geen 50 bent?

Kristof: "Bloedverlies, vermageren zonder verklaarbare reden, aanslepende buikpijn of je stoelgangpatroon dat verandert (hoe vaak je moet gaan of de samenstelling ervan). Familiale belasting is ook belangrijk. Zeker als er sprake is van een darmkanker op vroege leeftijd bij een familielid uit de eerste graad (broer, zus, vader of moeder). Je hebt 1 kans op 20 om darmkanker te krijgen, bij familiale belasting is dat risico 2 keer zo groot."

T-d: Wat is de makkelijkste eerste stap om meer vezels binnen te krijgen?

Kristof: "Vezels hebben een belangrijke invloed op je microbioom, de samenstelling van de bacteriën in je darm. Verandering van voeding zorgt voor een verandering in dat microbioom, bewegen trouwens ook. Er bestaan zoveel groenten in alle kleuren, geuren en smaken: er zit zeker iets tussen dat je lust. Maar ook in fruit, peulvruchten, noten en granen zitten vezels. 30 gram vezels per dag is ongeveer het doel. Dat haal je in principe makkelijk met 125 gram volkoren producten per dag (volkoren brood, havermout) en minstens 2 stukken fruit en 250 tot 300 gram groenten per dag."

T-d: Wat is de grens bij rood en bewerkt vlees?

Kristof: "In principe zo weinig mogelijk rood of bewerkt vlees is de regel. De Hoge Gezondheidsraad legt die grens op maximaal 300 gram rood vlees en 30 gram bewerkt vlees per week. Dat komt neer op 2-3 sneetjes charcuterie per week en 1-3 matige porties rood vlees per week. Waarom het niet goed is? Omdat het de kans op darmkanker vergroot door schadelijke stoffen die ontstaan tijdens de verwerking en vertering."

T-d: Over darmgezondheid doen veel hypes de ronde, van detoxkuren tot poeders en pilletjes. Welke mogen we gerust vergeten?

Kristof: "Van detoxkuren ben ik sowieso geen fan. Een periode van overdaad compenseren door te detoxen, slaat op niks. Het kan zelfs gevaarlijk zijn, er zijn gevallen beschreven van leverfalen na detoxkuren. Je hebt maar 1 lichaam, zorg er elke dag goed voor. Het microbioom krijgt terecht meer en meer aandacht als het gaat over darmgezondheid, maar we weten er nog niet zo veel over. We kunnen dus niet zeggen: hier meer van innemen, verbetert dat organisme. Of door dat in te nemen, verbetert die klacht. We zien bijvoorbeeld wel dat bij sporten het microbioom verandert en dat klachten van prikkelbare darmsyndroom kunnen verbeteren, maar of er een oorzakelijk verband tussen de 2 is, is nog niet duidelijk."

T-d: Wat hoor je het vaakst als reden om de stoelgangtest niet te doen?

Kristof: "Ik vermoed vooral angst voor het resultaat, het ontbreken van klachten en ‘geen tijd’. Ongeveer de helft van de mensen die een test toegestuurd krijgt, voert die niet uit. Het is nochtans aangetoond dat die test levens redt, zelfs bij mensen zonder klachten. De uitdaging blijft ook mensen te blijven motiveren om de test te blijven doen, en contact op te nemen met hun arts na een afwijkend resultaat. 14 tot 16 procent van de mensen met een afwijkende test onderneemt geen verdere actie."

T-d: Doen veel Koksijdenaars de stoelgangtest?

Kristof: "We kijken naar 2 variabelen: de dekkingsgraad en de responsgraad. De dekkingsgraad meet hoeveel mensen in orde zijn met hun screening, dat gaat zowel over de stoelgangstest als coloscopieën. In Koksijde bedraagt die dekkingsgraad 70,1 procent. In West-Vlaanderen is dat 66 procent en in het Vlaams Gewest 64,7 procent. De responsgraad meet hoeveel mensen hun stoelgangtest bezorgen. In Koksijde bedraagt dat 48,5 procent, in West-Vlaanderen 49,1 procent en in het Vlaams Gewest 48 procent. De dekking en respons nemen toe met de leeftijd, maar het blijft belangrijk iedereen te blijven motiveren."

T-d: De stoelgangtest houdt niet veel in?

Kristof: "Het is letterlijk poepsimpel. Alles wat je nodig hebt, zit in het pakket dat je thuis toegestuurd krijgt. Normaal krijg je dat voor het eerst 1 maand voor je 50e verjaardag. Het is gratis, het is gemakkelijk uit te voeren en je stuurt het staaltje terug via de post. Binnen de 2 weken krijg je het resultaat. Als dat resultaat afwijkend is, is een coloscopie de volgende stap. Als je een coloscopie hebt ondergaan, krijg je 10 jaar geen uitnodiging voor de stoelgangtest. De test is gericht op mensen zonder klachten en zonder verhoogd risico. Als je dus klachten hebt of familiaal belast bent, bespreek je dit best met je arts om verder onderzoek zoals bijvoorbeeld een coloscopie te laten uitvoeren."

T-d: Iemand krijgt een positief resultaat en schrikt. Wat zeg je als eerste?

Kristof: "Een afwijkend resultaat betekent niet dat er sowieso iets levensbedreigend is. Spreek erover met je arts zodat hij of zij jou kan doorverwijzen voor coloscopie. In 52 op 100 gevallen is er niks te zien na een positieve test, in 46 op 100 gevallen zien we poliepen (voorlopers van darmkanker) die we vlot kunnen verwijderen en in 2 op 100 gevallen gaat het effectief om darmkanker. Hoe vroeger je erbij bent, hoe groter de kans op genezing. Het bevolkingsonderzoek startte in 2014 en we spoorden sindsdien veel kankers in een vroeg stadium op. We zien nu minder uitgezaaide kankers en ook de sterftegraad neemt de laatste jaren af. Een poliep heeft 10 jaar nodig om uit te groeien tot kanker. Als je om de 2 jaar de test doet, heb je in principe 5 kansen om die kanker op te sporen. De kans dat je tussen de mazen van het net valt, wordt zo heel klein."

T-d: In Koksijde staat gezonde voeding centraal in het project Gezonde Gemeente. Wat zou je willen dat een gemeente doet om gezond eten de makkelijkste keuze te maken?

Kristof: "Het thema actueel houden. Eten van fruit en groenten blijven promoten via scholen, verenigingen en openbare ruimtes. Gezonde voeding begint op kinderleeftijd, ongezonde eetpatronen zijn heel moeilijk te veranderen."