"Als andere systemen uitvallen, blijft radio vaak nog werken"

Op Bunkerdag laten ze zien hoe je met een antenne, een toestel en een batterij toch verbinding maakt. Analoog, onafhankelijk en betrouwbaar. De redactie van Tij-dingen ging langs voor een analoog gesprek in een digitale wereld.

Tij-dingen: Jullie 'officiële benaming' is ON4KSD - wat houdt dat in?

Dannick Barbery: "Onze vereniging heet Radioclub Koksijde, maar binnen de radioamateurwereld zijn we bekend onder ons officieel roepteken. Tijdens onze uitzendingen moeten we dat om de 10 minuten herhalen, een internationale afspraak die ook verankerd is in de Belgische wetgeving. 'ON' staat voor België, de 4 staat voor de categorie - in ons geval is dat de hoogste categorie die de meeste uitzendprivileges heeft. KSD verwijst naar de identiteit van het station, Koksijde dus."

T-D: Wat doet een radioclub?

Dannick: "Onze vereniging brengt radioamateurs samen, via vergaderingen en activiteiten. Maar we geven ook opleidingen en cursussen. Voor leden bieden we soms voordrachten aan over de technische aspecten. En voor buitenstanders of geïnteresseerden organiseren we minstens 1 keer per jaar een cursus radioamateur."

Jean de Moraes: "Na afloop leg je een examen af bij het Belgisch Instituut voor Postdiensten en Telecommunicatie (BIPT) en als je slaagt, mag je je zendvergunning aanvragen en een zendstation installeren. Die toelating heb je nodig om legaal uit te zenden. We organiseren ook elk jaar een tweedehandsbeurs waar mensen uit heel het land en zelfs Frankrijk hun zendmateriaal verkopen."

T-d: Waarin verschillen jullie van een doorsnee vereniging?

Jean: "Radioamateur word je niet zomaar. Er is dus die cursus, gevolgd door het verplichte examen. Daardoor is er toch een drempel. Wij houden ons vooral bezig met techniek - niet voor iedereen een aantrekkelijk onderwerp."

Dannick: "Tegelijk hebben we ook een duidelijke maatschappelijke functie. Zo kunnen we netwerken opzetten die dienen als secundaire noodcommunicatie. Binnen onze nationale vereniging, de UBA (Unie van Belgische Amateurzenders), bestaat er zelfs een aparte afdeling, B-EARS, die zich specialiseert in noodcommunicatie en daar regelmatig oefeningen rond organiseert."

T-d: Hoe belangrijk is jullie lokaal in het Erfgoedhuis Bachten de Kupe voor jullie werking? Waarom net die plek?

Dannick: "Ons lokaal in Erfgoedhuis Bachten de Kupe is belangrijk voor onze werking en past ook inhoudelijk goed. Radio maakt deel uit van ons erfgoed. In de vorige eeuw groeide radio uit van een marginaal verschijnsel tot een belangrijk medium. Radioamateurs speelden daarin een grote rol door te experimenteren met radiogolven. Veel technieken van vandaag vinden daar hun oorsprong."

T-d: Hoe verliep de communicatie tijdens de beide wereldoorlogen? En is dat nog te vergelijken met vandaag?

Dannick: "Tijdens de Eerste Wereldoorlog stond radio nog in de kinderschoenen. Draadloze communicatie verliep vooral via telegrafie. Spraakuitzendingen kwamen pas later. Op het slagveld werd nog veel gebruikgemaakt van veldtelefoons. In WO II werd radio al veel intensiever ingezet, voor spraak én telegrafie. Berichten werden ook gecodeerd, zoals met de Duitse Enigma-machine, die later door de Britten werd gekraakt. Tegelijk kwamen er nieuwe ontwikkelingen op gang, zoals radar."

Jean: "Vandaag gebruiken we naast klassieke radio ook digitale systemen, zoals e-mail over radio en digital voice. We volgen die evolutie, maar blijven zoveel mogelijk inzetten op technieken die onafhankelijk zijn van het internet."

Dannick: "Zeker in deze tijden voelen we dat ook overheden geïnteresseerd zijn in onze offline manier van uitzenden. Als er een grote antenne zou komen bovenop het Erfgoedhuis kunnen we bijna heel de provincie bereiken bij een black-out. Op de Twenty-One en de IJzertoren staat ook een grote antenne."

T-d: Radioclub Koksijde staat op Bunkerdag om verbindingen te maken met andere stations.

Jean: "Het is de 2e keer dat we meewerken aan Bunkerdag. We stellen dan een tijdelijk station op en proberen verbindingen te maken met andere locaties. Tegelijk tonen we ook enkele oudere, nog werkende toestellen van tijdens de Tweede Wereldoorlog."

Dannick: "Hoe vlot die verbindingen verlopen, hangt af van de atmosferische omstandigheden en de zonneactiviteit. Soms raken we heel ver, soms blijven we binnen Europa. Radioamateurisme heeft dus ook een wetenschappelijke kant."

T-d: Wat is er technisch speciaal aan uitzenden vanuit een bunker?

Dannick: "De grootste uitdagingen zijn de stroomvoorziening en de installatie van antennes. Daarom werken we vooral met batterijen en een zonnepaneel. Omdat we vlakbij een natuurgebied zitten, willen we bovendien geen lawaaierige generatoren gebruiken."

T-d: Wat willen jullie de mensen op Bunkerdag vooral meegeven?

Jean: "Vandaag lijkt communicatie vanzelfsprekend: iedereen heeft een smartphone en internet. Maar die systemen zijn kwetsbaar. Ook de overheid beseft dat steeds meer. Analoge radio heeft weinig nodig: stroom, een toestel en een antenne. Met een batterij en een stuk draad kom je al ver. Als andere systemen uitvallen, blijft radio vaak nog werken."

T-d: Welke activiteiten staan er in 2026 nog op het programma? Hoe zien jullie bijeenkomsten eruit?

Dannick: "Onze bijeenkomsten zijn een mix van gezellig samenzijn, nieuws uit de hobby en technische uitleg of hulp. We hebben ook nog een paar echte bouwers in de club die zelf toestellen of onderdelen maken en daarover vertellen."

Jean: "Radioamateurs zenden altijd live uit, maar we draaien geen muziek. We maken verbindingen over de hele wereld: soms kort, soms uitgebreider, vaak over technische onderwerpen. Met onze vergunning zijn we gebonden aan regels. Muziek uitzenden of gesprekken voeren van politieke of religieuze aard zijn verboden."

Dannick: "Verder organiseren we in september onze jaarlijkse velddag, waarbij we een volledig zelfstandig station opbouwen. Op 20 september doen we uitzendingen van in de Zuid-Abdijmolen en op 1 november is er een tweedehandsbeurs in zaal Kerkepanne."

T-d: In jullie lokaal staat een amateurstation en zelfs een station voor secundaire noodcommunicatie.

Dannick: "Ja, zeker. Systemen die afhankelijk zijn van internet en elektriciteit zijn kwetsbaar. Daarom stijgt de interesse in wat wij doen. We oefenen regelmatig op noodcommunicatie en doen maandelijks een radiotest om te controleren of alles goed werkt. Net in tijden van smartphones is een analoog alternatief belangrijk. Als de stroom uitvalt, valt ook het gsm-netwerk vroeg of laat weg. Onze systemen kunnen blijven werken op batterijen en zonder internet."

Jean: "We merken trouwens dat de interesse opnieuw groeit. Dat zien we aan het stijgende ledenaantal van de UBA. In de zomer is er in Koksijde ook een jongerenkamp, waar jongeren een week lang kennismaken met radio en op het einde examen kunnen afleggen."

T-d: Als iemand het zelf eens wil proberen, wat kan hij of zij dan doen?

Dannick: "We vergaderen elke 2e en 4e zondagvoormiddag. Wie wil kennismaken, is welkom. We organiseren ook opleidingen voor geïnteresseerden."

T-d: Wat was voor jou het meest verrassende radiomoment?

Dannick: "Mijn 1e verbinding met een volledig zelfgebouwd station, een zelfgemaakte radio met een eigen antenne. Ik maakte toen contact met een Duits station op de kortegolf, op de 40-meterband. Dat was echt magisch."

Jean: "Ik heb nog niet zoveel ervaring, maar ik ben nog vaak verwonderd door de vakkennis van de andere leden. Voor mij is het een ontdekking - ik kom veel in contact met Finse, Zweedse en zelfs radioamateurs uit Sint-Petersburg."

Dannick: "Soms komen we terecht aan de andere kant van de wereld. Een weetje om af te ronden: als de condities met de zon en de bovenste luchtlagen ideaal zijn, kan je soms zelfs een echo horen. Dat betekent dat de boodschap al 2 keer rond de wereldbol is gepasseerd. Als dat niet spectaculair is."