"Zeehonden hebben het strand nodig om te overleven"

Kalm, geduldig en klaar met uitleg. Elke dag opnieuw. Tij-dingen sprak met Rik Boens, Brigitte Decorte, Marjan Notte en regioverantwoordelijke Hans Synaeve.

Tij-dingen: Hoe kwam je als vrijwilliger bij het NorthSealTeam terecht?

Marjan Notte: "Het is allemaal begonnen met zeehond Oscar. Vanuit het raam - we wonen aan de zeedijk in Oostduinkerke - zag ik kinderen met zand gooien naar Oscar. Ik heb hen dan aangesproken. In het begin hadden we geen hesje en reageerden de mensen soms heftig."

Hans Synaeve: "Tijdens corona, in 2020, kwam ik dan samen met Marjan bij het NorthSealTeam terecht. Luc David en Hilde waren er al bij. Als regioverantwoordelijke ben ik de brugfiguur tussen de vrijwilligers en het bestuur."

Rik Boens: "Ik werd pas in 2024 vrijwilliger. Na mijn pensioen. Op het moment dat ik nog werkte, volgde ik een activiteit mee in de IJzermonding - we bekeken zeehonden onder leiding van Luc David. En ik beloofde toen aan mezelf dat ik ook vrijwilliger zou worden na mijn pensioen en dat bleef hangen. Tijdens mijn loopbaan werkte ik veel met mensen en het leek me logisch om daarna met dieren bezig te zijn, maar ik werk nu nog meer met mensen. (lacht) Om mensen attent te maken op zeehonden, heb je veel communicatieskills nodig. Mijn vrouw Brigitte is me gevolgd als vrijwilliger."

T-d: Wat is de raarste of meest onverwachte reactie die je ooit meemaakte?

Hans: "Iemand vroeg me of zeehonden ook eieren leggen. Daarna volgde een lange stilte… (lacht)"

Rik: "Er lag een dode zeehond op het strand. Een dame zat ervoor, helemaal in tranen, echt heel verdrietig. Ze was ervan overtuigd dat ze contact kon maken met dat verleden dier. Heel spiritueel allemaal."

Hans: "Ik heb ook eens iemand gehad die de perimeter (afbakening, red) negeerde en begon met mediteren. Ze wilde niet terugkeren omdat ze in contact zou komen met de zeehond. Pas toen de politie langskwam, werd het contact verbroken."

T-d: Een zeehond ligt te rusten en iemand loopt er recht op af. Wat doe je en hoe reageert die persoon?

Hans: "Door de perimeter (afbakening) lopen, gebeurt eigenlijk voortdurend: door lopers, ruiters, mensen die aan het babbelen zijn… Niet altijd moedwillig hoor, soms zien de mensen het gewoon niet of denken ze dat het om een spelletje gaat. Met een fluitje proberen we dan toch om de aandacht te trekken. Vooral van hoefgetrappel schrikken zeehonden. En blaffende honden."

T-d: Waarom is afstand houden zo belangrijk?

Hans: "Het strand is de habitat van de zeehond, zijn leefwereld. De dieren hebben het strand nodig om te overleven en uit te rusten. Een zeehond is geen vis. Aan de Waddeneilanden zonnen zeehonden dagen aan een stuk. Als ze nog te moe zijn en toch terug in zee gaan, kunnen ze verdrinken. Laat ze dus met rust. Een zeehond valt pas aan als hij zich bedreigd voelt. Meestal is dat door een hond, maar ook wij komen beter niet te dicht. Veel mensen vragen of ze mogen naderen voor een foto, maar dat doe je dus niet."

Rik: "Volwassen dieren zien we hier niet zo vaak, die vind je eerder in de vaargeul in Nieuwpoort of aan het Klein Strand in Oostende. Als een zeehond uit zichzelf vertrekt, is het oké. Wij blijven zelf ook buiten de perimeter. Dat is meestal 30 m rond het dier, als het geen hoog water is of springtij. Onze maatstaf? We checken of het dier rustig ligt. In Frankrijk is de minimumafstand 100 m en in Duitsland zelfs 300. De stranden zijn daar breder dan hier."

T-d: Vooral hondenbaasjes moeten opletten?

Rik: "Een hond is onvoorspelbaar, hoe goed dat dier ook luistert. Meestal stormen ze recht op de zeehond af. Er zijn weinig honden die dat niet doen. Niet altijd uit agressiviteit, ook uit nieuwsgierigheid. Zeehonden geven een sterke geur af. En als de hond te dichtbij komt, valt de zeehond aan. Beten zorgen meestal voor problemen omdat de bacteriën van beide dieren niet matchen. Sowieso mag een hond niet loslopen op het strand."

Hans: "Het strand heeft veel gebruikers en die moeten respect hebben voor elkaar. Ik heb zelf ook een hond."

T-d: Wanneer moet iemand alarm slaan. Hoe herken je een zeehond die echt in nood is?

Hans: "Als het dier gewond is of vastzit in een net. Als je een bericht stuurt of belt naar ons noodnummer, zijn we snel ter plaatse. Gewonde dieren worden opgehaald door Sea Life of de brandweer. Sowieso wordt elke zeehond gemeld aan Sea Life. Via foto's of filmpjes zien ze snel of er iets mis is. Een hoge rug is een mogelijk signaal dat er iets aan de hand is."

Rik: "Elke zeehond krijgt tijdens zijn leven last van longwormen. Beschouw dat als een kinderziekte. Die longwormen zitten in bepaalde vissen die ze eten en komen via het bloed in de longen terecht. Daardoor kunnen ze bloed ophoesten. Elke zeehond moet daardoor, maar bij sommige verzwakte dieren zorgt dat voor problemen. Na het hoesten, hangt er ook bloed aan de muil van de zeehond waardoor dat soms voor paniek zorgt bij toeschouwers. Bloed betekent dus niet altijd dat het dier gewond is."

T-d: Zijn er plekken langs onze kust waar zeehonden het liefst rusten?

Rik: "Aan de KYC, Ster der Zee, de Bettystraat en de Twenty One. Eigenlijk waar er minder gebouwen staan. Logisch, maar net op die plekken lopen honden vaker los. We gunnen honden graag een plek waar ze vrij kunnen lopen, maar op het strand is dat gewoon niet mogelijk."

Hans: "Ze rusten meestal dicht tegen de waterlijn, zodat ze vlug weg zijn. Maar er zijn ook zeehonden, vooral de grijze dan, die zich in de duinen wagen. Grijze zeehonden bevallen in de duinen, meestal in Nederland dan, ze kennen de duinen dus. De moeder blijft ongeveer een maand bij de pup om die te zogen en dan moet het jong voor zichzelf zorgen. Ook zelf leren jagen. Gewone zeehonden zorgen ook ongeveer een maand voor hun pup en leren die wel jagen."

Rik: "Aan de Twenty One zag ik eens een grijze zeehond die tot aan de 2e duin was gekropen. Een afstand van 200 meter leggen ze met gemak af."

T-d: Wanneer spot je de meeste zeehonden?

Rik: "Rond maart-april. De pups van de grijze zeehond worden geboren tijdens de kerstperiode. Sinds half maart ligt er wel elke dag ergens een zeehond te rusten in Koksijde. De jongen van de gewone zeehond worden pas in juni geboren. Het is dan als snel augustus of september voor die in Koksijde opduiken."

Hans: "Vorig jaar waren we aan het wachten op zeehonden en nu haasten we ons van de ene plek naar de andere. Vorig jaar kwam er een filmploeg langs om zeehonden te filmen in Koksijde. Ze moesten uitwijken naar Nieuwpoort. Zeehonden houden net als wij niet van regen, : als het regent, zijn ze weg."

T-d Jullie zoeken nog extra vrijwilligers?

Hans: "Zeker. De laatste maanden krijgen we veel meldingen en de dagen worden ook langer. Om in shifts te kunnen werken, hebben we extra vrijwilligers nodig. In de zomer zijn er minder beschikbaar terwijl we net dan meer vrijwilligers nodig hebben. Op donderdag 11 juni houden we een infomoment."

Rik: "Vrijwilligers krijgen een opleiding in Sea Life. Zo leer je de grootste bijzonderheden. Iedereen krijgt een hesje. Niet te onderschatten wat voor verschil een hesje maakt. Mensen aanvaarden veel sneller wat je zegt."

T-d: Als je 1 boodschap mag geven aan elke Koksijdenaar die deze zomer naar het strand gaat, welke zou dat zijn?

Rik: "Laat de zeehonden rusten en hou afstand. Honden laat je niet loslopen. Zie je een zeehond en staan er nog geen vrijwilligers? Bel dan ons noodnummer: 0491 74 32 78."

Hans: "Luister naar onze richtlijnen. Blijf buiten de perimeter, hoe schattig de dieren ook lijken. O ja, zeehonden hebben geen water nodig. Ik zie soms mensen lopen met emmers. Allemaal niet nodig. Ze willen gewoon even rusten om dan terug verder te kunnen."

T-d: Zie je vaak dezelfde zeehonden terugkeren?

Rik: "Ze hebben geen paspoort, dus dat is soms moeilijk te achterhalen. (lacht) De zeehonden zijn niet gemerkt zoals ze in Nederland. We moeten afgaan op uiterlijke kenmerken: iets aan de muil of een litteken. Oscar was een uitzondering, die kon gerust 3 dagen blijven. Het was een ouder dier dat blind was aan 1 oog."

Hans: "Als ze in Sea Life worden opgenomen, krijgen de dieren een merkteken, anders niet. We laten de natuur zoveel mogelijk haar werk doen. Alleen in uiterste nood worden ze opgevangen. In al die jaren heb ik nog maar 2 keer meegemaakt dat een zeehond stierf op het strand: 1 keer een pup die in het verkeerde seizoen was geboren en 1 keer een grijze zeehond die we moesten euthanaseren. Het dier was aangevallen door een hond."

T-d: Er spoelen ook dode dieren aan?

Hans: "De zee neemt en geeft. Een paar jaar terug telden we 150 onthoofde zeehonden die aanspoelden. Dat komt door warrelnetten. Zeehonden zien daarin vissen zwemmen en willen die natuurlijk zelf opeten. Hun hoofd raakt verstrikt en wanneer de vissers hun netten ophalen worden ze letterlijk onthoofd."

Rik: "Kadavers worden meegenomen. De brandweer heeft een diepvries om die te bewaren en daarna worden ze onderzocht in Gent of Luik, door Jan Haelters van het Instituut voor Natuurwetenschappen. Om de doodsoorzaak vast te stellen."